Levadas

Levadas nieodłącznie kojarzą się z Maderą.

Levadas to rodzaj kanału irygacyjnego, dzięki któremu woda z gór transportowana jest na wybrzeże. Pierwsze Levadas na Maderze powstawały już w XVI w., a zatem ok. 100 lat po przybyciu pierwszych portugalskich osadników. Kiedy rozrastające się uprawy trzciny cukrowej zaczęły wymagać dużej ilości wody, postanowiono wybudować cały system kanałów transportujących przede wszystkim deszczówkę z gór. Levadas także łączą bardziej wilgotną północną część Madery z jej południem, gdzie w przeszłości znajdowała się większość upraw.

Dziś na Maderze działa ok. 2 000 km Levadas. Najdłuższa z nich – Levada do Norte ma 62 km długości.

Typowe Levadas ma 30 cm – 50 cm szerokości. Jeśli chodzi o głębokość, jest duże zróżnicowanie, od kilkunastu centymetrów do niekiedy 2 metrów.

Rzadko się zdarza, aby Levadas osiągały jakiś znaczący spadek. Są budowane na dużych odcinkach na tej samej wysokości, co powoduje, że woda leniwie toczy się w nich. Stąd takie długości Levadas.

Levadas są wpisane w krajobraz Madery i przez swoją strukturę bardzo dobrą okazją na organizowanie szeregu pieszych wycieczek, często wielogodzinnych wzdłuż kanałów. W trakcie takiego marszu wzdłuż Levadas możemy podziwiać panoramy na doliny, jak też przejść się tunelami wykutymi w skale specjalnie dla zachowania jednolitej wysokości kanału, czy też przechadzać się między domostwami. Tam Levadas ukryte są pod betonowymi płytami i uchodzą za chodnik.

Wycieczek wzdłuż Levadas jest niezliczona ilość. Ponieważ kanały są budowane z zachowaniem bardzo małego spadku, prowadzą często przez najmniejsze zakamarki dolin i wąwozów. Dlatego wyprawy po Levadas zwykle trwają kilka godzin, jeżeli chciałoby się przejść z punktu A do punktu B. Każdy odwiedzający Maderę ma swoje ulubione Levadas. Poniżej lista wycieczek po najładniejszych i najpopularniejszych fragmentach levadas:

  • 25 Fontes wraz z wodospadem Risco
  • Ribeira Grande
  • Caldeirao Verde
  • Levada do Norte
  • Levada da Portela z przejściem od Ribeiro Frio

IMG_8101
Fragment typowej levady

25 Fontes

Jedna z najpopularniejszych tras prowadzących wzdłuż Levadas. Miejsce znajduje się w środkowo-zachodniej części Madery. Położone jest na krawędzi płaskowyżu Paul da Serra. Parkujemy lub wysiadamy na parkingu położonym na płaskowyżu koło Rabacal wzdłuż drogi ER-110 z Encumeada do Porto Moniz. Następnie kierujemy się w prawo powoli schodząc drogą asfaltową w dół. Po kilkuset metrach wejdziemy w las wrzosowy. Od czasu do czasu mijać nas będą małe dwudziestoosobowe wozy, które za opłatą dowożą na dół turystów. Po ok. 1,5 km marszu dochodzimy do prowizorycznego parkingu, gdzie następuje rozwidlenie ścieżek (Posto Florestal Rabacal) i może zobaczyć prowizoryczny budyneczek przeznaczony dla leśników.

IMG_7435

IMG_7436

IMG_7490

Po znalezieniu znaku ’25 fontes’ lub ‚Cascata do Risco’ schodzimy kamienną kładką w dół. Las wrzosowy się zagęszcza. Kładka kamienna przechodzi w gruntową. Po przejściu schodków wychodzimy na levadę. Jest to Levada do Risco. Ścieżka się rozszerza i utrzymuje jednolity poziom wyznaczany przez levadę. Co jakiś czas po prawej stronie będziemy mijać kolejne małe kaskady wodne zawieszone na zboczu. I tak po przejściu 900 metrów dochodzimy do wodospadu Risco. Z pozycji punktu widokowego główny spadek wodospadu ma około 100 metrów. Pamiętajmy jednak, że pod punktem widokowym mamy dosyć głęboki kanion, w który wpada woda. Szacuje się jego głębokość w tym miejscu również na około 100 metrów.

IMG_7463

IMG_7486

IMG_7449

Z Cascata do Risco, aby iść dalej musimy się wrócić tą samą ścieżką pośród konarów wrzosowych. Po około 800 metrach wracania natkniemy się na drogowskaz ’25 Fontes’ prowadzący nas w prawo. Schodzimy w dół po schodach, aby osiągnąć dno wąwozu Risco.

Następnie wędrując wzdłuż levady 25 Fontes wspinamy się do góry po schodach. Kanał biegnie albo po naszej prawej stronie albo pod schodami. Następnie zaś mamy ok. 2,5 km wspaniałej drogi pod konarami drzew wrzosowych, wzdłuż levady. Poruszamy się cały czas na mniej więcej ty samym poziomie wyznaczonym przez levadę.
UWAGA!!!
Odcinek ten jest dosyć wąski ze względu na usytuowanie levady na stromym zboczu. Poruszamy się zatem po murku levady, gdzie z boku zamontowane są barierki. Ogrodzenie jest w dobrym stanie. Całość w tym momencie ma szerokość ok. 1 metra. Poniżej las wrzosowy ostro schodzi w dół. Ponieważ trasa jest popularna, często będziemy musieli poczekać, aż większa grupa idąca z drugiej strony przejdzie. Starajmy się też nie wyprzedzać innych na siłę.

Na końcu ścieżki dochodzimy do małego stawu i naszym oczom ukazuje się tzw. ’25 Fontes’, czyli 25 źródeł. Każda strużka wody, która spada do stawu jest uznawana za jedno źródło wody.

IMG_7468

IMG_7470

IMG_7479

IMG_7476

Powrót na parking tą samą drogą.

Całość wycieczki tam i z powrotem wraz z Wodospadem Risco zajmuje 3,5 godziny.

Ribeira Grande

Jeśli komuś nie wystarczą przygody z lewadami w Rabacal może wybrać się na wycieczkę dodatkową wzdłuż levady Ribeira Grande. Levada ta jest inna od zwykle spotykanych, ponieważ posiada kaskady w swoim biegu. Sama nazwa wskazuje, iż jest o kanał wodny o większych rozmiarach. Istotnie na początku trasy szerokość levady wynosi do 2 metrów. Prawdopodobnie jest też dosyć głęboka. Im dalej idziemy, tym przybiera bardziej standardowe rozmiary.

IMG_7494

Wycieczkę zaczynamy, jak w przypadku 25 Fontes też na parkingu w Rabacal. Po około 100 metrach przejścia drogą asfaltową prowadzącą do 25 Fontes natykamy się po prawej stronie na słup elektryczny. Tuż za nim w prawo odbija ścieżka. Udajemy się nią, aby o następnych ok. 50 metrach po prawej stronie spotkać dosyć szeroką levadę Ribeiro Grande. Od tej pory trasa wiedzie wzdłuż kanału. Początkowo jest on bardzo szeroki, ścieżka niestety dosyć wąska, lecz co kilkadziesiąt metrów przez wodę przerzucona jest mała belka betonowa, co jest okazją do zrobienia mijanki z osobami idącymi z naprzeciwka. Po około 10 minutach dochodzimy do niewielkiego betonowego rezerwuaru wody. Mijamy go po prawej stronie i po schodach leciutko wspinamy się na górę. Tuż za tym półka z levadą i ścieżką nagle zwęża się do prawie minimum. Nie ma barierek. Za to możemy podziwiać piękną panoramę Płaskowyżu Paul do Serra wraz z ikrzącymi się w słońcu szybami samochodów zaparkowanych w Rabacal. Pod nami jakieś 200 metrów w dół widać drogę asfaltową do 25 Fontes. Tak idziemy następne ok. 0,5 km.

IMG_7496

IMG_7498

Po czym ścieżka i levada skręcają w prawo i powoli słyszymy lekki szum wody. Naszym oczom ukazuje się szeroka kaskada wodna. Kaskadę Ribeira Grande mamy po prawej stronie. Wspinamy się po kamiennych i glinianych schodkach.
UWAGA!!!
Schodki nie są solidnej jakości, wypłukane trochę przez wodę i roślinność.

IMG_7502

IMG_7500

Po kaskadzie wodnej zostało nam jeszcze około 30 minut marszu wzdłuż levady Ribeira Grande, która okrąża wzgórza. Ścieżka w tym momencie jest standardowa. Gdzieniegdzie zamienia się w lekkie błotko spowodowane spękaniami w murku oporowym levady i wyciekaniem wody. Trasa kończy się na skraju linii lasu wrzosowego przy niewielkiej gołoborzy.

IMG_7512

IMG_7507

IMG_7504

Powrót tą samą drogą na parking.

Czas przejścia tam i z powrotem: 1 godzina 45 minut do 2 godzin.